Tip 2 Diyabet ve Prediyabet Rehberi: Tanı, Geri Çevirme ve Kanıta Dayalı Tedavi
Prediyabet geri çevrilebilir; Tip 2 diyabet yönetilebilir. DPP araştırmasına göre yaşam tarzı müdahalesi diyabet riskini %58 azaltır. Bu rehberde HbA1c eşikleri, kilo hedefi, ilaç basamakları ve takip — WHO 2024, NICE NG28 ve NEJM DPP kaynaklı.
Tip 2 diyabet — halk dilinde yaygın adıyla "şeker hastalığı" — vücudun insülinini verimli kullanamadığı ve/veya yeterli insülin üretemediği kronik bir metabolik hastalıktır. Dünya Sağlık Örgütü 2024 fact sheet'ine göre dünyada 830 milyon yetişkin diyabetle yaşıyor; bu rakam 1990'daki 200 milyondan dört kat artmış durumda. Her 100 diyabetten 95'inden fazlası Tip 2 tipidir.
Bu rehber bir tanı belgesi değildir; kişisel tedavi kararı yerine geçmez. Hangi kan testinin ne anlama geldiğini, hangi yaşam tarzı müdahalelerinin kanıtlı etkisi olduğunu ve hangi ilaç sınıflarının bugün standart olduğunu uluslararası otorite kaynaklarına bakarak aktarır. Prediyabet geri çevrilebilir; Tip 2 diyabet yönetilebilir. Kritik olan erken tanı ve uygun müdahaledir.
Kaynaklar: Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), İngiltere klinik rehberlik kurumu NICE NG28. Klinik araştırma tarafında NEJM'de yayımlanan Diyabet Önleme Programı (DPP) ve Lancet Diabetes & Endocrinology'deki 21 yıllık DPP takibi başlıca kanıt temelini oluşturur. ABD Ulusal Diyabet, Sindirim ve Böbrek Hastalıkları Enstitüsü (NIDDK) tedavi rehberi için ek referanstır. Hiçbir Türk devlet organı, üniversite ya da özel hastane grubu birincil kaynak olarak alıntılanmamıştır (yayın politikası: editoryal politika).
Prediyabet nedir ve neden önemli?
Prediyabet, kan şekerinin normalden yüksek ama diyabet tanısı için yeterince yüksek olmadığı bir ara düzeydir. Sessiz seyreder; çoğu kişi belirti hissetmez. CDC'ye göre (2024) ABD'de yetişkinlerin 2 kişiden fazlasında (yaklaşık 115 milyon insan) prediyabet vardır ve bunların her 10 kişiden 8'i durumundan habersizdir.
Prediyabet geçici bir durum değildir; müdahale edilmezse çoğunlukla Tip 2 diyabete ilerler. Ama iyi haber şu: prediyabet, kanıtlanmış biçimde geri çevrilebilir. New England Journal of Medicine'de yayımlanan Diyabet Önleme Programı (Diabetes Prevention Program — DPP) araştırması 3234 prediyabetik yetişkini üç gruba ayırdı: plasebo, metformin ya da yoğun yaşam tarzı müdahalesi. Üç yıllık takipte yaşam tarzı grubu diyabet gelişme riskini %58 azalttı. Metformin grubu riski %31 azalttı. Yani yaşam tarzı, ilaçtan daha etkili çıktı.
Müdahale hedefi iki kısımdan oluşuyordu. Birincisi vücut ağırlığının en az %7'sini kaybetmek (80 kg'lık bir kişi için 5,6 kg). İkincisi haftada en az 150 dakika orta yoğunluklu aerobik aktivite yapmaktı — tempolu yürüyüş temposunda.
Lancet Diabetes & Endocrinology'de 2025'te yayımlanan 21 yıllık takip araştırması, başlangıçtaki etkinin onlarca yıla yayılan sürdürülebilir bir diyabet azalması sağladığını göstermiştir. Prediyabet nedir ve geri çevirme yazımız bu müdahalenin günlük hayatta nasıl uygulanacağını anlatır.
Tanı eşikleri: HbA1c, açlık glukozu ve OGTT
Tip 2 diyabet ve prediyabet tanısı için üç temel test kullanılır. Bir test tek başına tanı koydurabilir; ikinci testle doğrulama standart pratiktir.
| Test | Normal | Prediyabet | Diyabet |
|---|---|---|---|
| HbA1c (glikasyonlu hemoglobin) | < %5,7 (39 mmol/mol) | %5,7 – %6,4 (39–47 mmol/mol) | ≥ %6,5 (≥ 48 mmol/mol) |
| Açlık plazma glukozu (8+ saat açlık) | < 100 mg/dL | 100–125 mg/dL | ≥ 126 mg/dL |
| OGTT 2. saat (75 g glukoz sonrası) | < 140 mg/dL | 140–199 mg/dL | ≥ 200 mg/dL |
| Rastgele plazma glukozu + semptom | — | — | ≥ 200 mg/dL |
HbA1c son 2–3 aylık ortalama kan şekerini yansıtır; aç olmayı gerektirmediği için pratik bir testtir. Açlık plazma glukozu tek bir ana fotoğraf sunar; OGTT (oral glukoz tolerans testi) ise glukoz yüklemesi sonrası vücudun yanıtını ölçer — özellikle gebelikte ve şüpheli vakalarda kullanılır.
Hemoglobinopatisi (orak hücre anemisi, talasemi), gebelik, yakın zamanda kan kaybı ya da yüksek doz B12 takviyesi olanlarda HbA1c yanıltıcı olabilir. Bu durumda açlık glukozu veya OGTT tercih edilir.
Tip 2 diyabet belirtileri — klasik üçlü ve gizli başlangıç
Tip 2 diyabet çoğunlukla yıllar boyunca sessiz seyreder. Belirtiler ortaya çıktığında kan şekeri genellikle belirgin yüksektir. "Klasik üçlü" olarak adlandırılan belirtiler şunlardır:
- Poliüri — sık ve bol idrar. Böbrekler fazla şekeri idrarla atmaya çalıştığında ortaya çıkar. Gece sık tuvalete kalkmak tipik bir işaret.
- Polidipsi — çok susama. Poliüriye bağlı dehidrasyonun sonucu.
- Polifaji — doyduğu hâlde sürekli açlık hissi. Hücre içine şeker giremediği için enerji açlığı sinyali sürekli aktiftir.
Bunlara ek olarak şu sinsi belirtiler sıkça görülür:
- Yorgunluk ve bulanık görme.
- Yavaş iyileşen yaralar, özellikle ayaklarda.
- Tekrarlayan idrar yolu ya da mantar enfeksiyonu.
- Ellerde veya ayaklarda karıncalanma-uyuşma (nöropati erken işareti).
- Açıklanamayan kilo kaybı (özellikle kontrolsüz yüksek şekerde).
- Koyulaşan deri katlantıları (akantozis nigrikans) — insülin direncinin işareti.
Tip 2 diyabet belirtileri yazımız bu bulguları ayrıntılı açıklar ve hangi durumda tarama yapılması gerektiğini özetler.
Risk faktörleri
Tip 2 diyabet çok faktörlü bir hastalıktır. Değiştirilemez ve değiştirilebilir risk faktörleri birlikte değerlendirilir.
Risk kombinasyonu olanlarda — örneğin 45 yaş üstü, aile öyküsü olan, VKİ > 30 bir yetişkin — yıllık HbA1c taraması önerilir. Daha düşük riskli bireylerde 3 yılda bir tarama yeterlidir.
Yaşam tarzı müdahalesi — DPP kanıtı
Tip 2 diyabet önleme ve yönetiminde yaşam tarzı her aşamada ilk basamaktır. NEJM'de yayımlanan DPP araştırması iki hedefi net biçimde koymuştur: vücut ağırlığının en az %7'sini kaybetmek ve haftada en az 150 dakika orta yoğunluklu aerobik aktivite yapmak.
Kilo kaybı
DPP'de yaşam tarzı müdahalesi grubu ortalama 5,6 kg (yaklaşık %7) kilo verdi ve diyabet insidansını yılda %11'den %4,8'e düşürdü. Kilo kaybı karaciğerdeki yağlanmayı azaltır, pankreas β hücrelerinin insülin salgılama kapasitesini iyileştirir. Obezite tedavi yaklaşımı yazımız sürdürülebilir kilo kaybının kanıta dayalı yollarını derler.
Beslenme
Tek bir "diyabet diyeti" yoktur; yerine çerçeveler vardır. NIDDK (2024) ve NICE NG28 (2026) şu ilkeleri öne çıkarır: tabağın yarısı sebze, çeyreği kompleks karbonhidrat (tam tahıl, kinoa, bulgur), çeyreği protein (balık, tavuk, baklagil). Şekerli içecekler ve işlenmiş karbonhidratlar (beyaz ekmek, hamur işi) kan şekerini ani yükseltir; onların yerine lif ağırlıklı karbonhidratlar tercih edilir. Akdeniz diyeti yaklaşımı hem kan şekerini hem kardiyovasküler riski birlikte yönetir.
Fiziksel aktivite
Haftada 150–300 dakika orta yoğunluklu aerobik (tempolu yürüyüş, bisiklet, yüzme) + haftada 2 gün kuvvet antrenmanı hedefi geçerlidir. Hareket insülin duyarlılığını akut olarak artırır; etki 48–72 saat sürer, yani günaşırı aktivite sürekli fayda sağlar.
Uyku
NIDDK 7–8 saat uykuyu kronik metabolik sağlığın dördüncü ayağı sayar. Uyku apnesi ayrı bir risk oluşturur; tedavi edilmeyen apne HbA1c kontrolünü zorlaştırır. Uyku apnesi rehberi bu ilişkiyi detaylıyor.
DPP'de yaşam tarzı müdahalesi (diyabet riskinde %58 azalma) metforminden (%31 azalma) anlamlı olarak daha etkili çıkmıştır. 21 yıllık takip (Lancet, 2025) bu etkinin sürdürülebilir olduğunu gösterir. Yani ilaca geçmeden önce en az 3–6 ay süreyle yoğun yaşam tarzı denemesi kanıta dayalı bir strateji.
İlaç tedavisi — metforminden GLP-1'e
Yaşam tarzı ile HbA1c hedefine ulaşılamıyorsa ilaç tedavisi başlar. NICE NG28 (Şubat 2026) aşamalı bir yaklaşım önerir. Birinci basamak neredeyse her zaman metformindir. Yetersiz yanıtta ya da kardiyovasküler/böbrek hastalığı eşlik ediyorsa ikinci basamak ilaçlar farklı sınıflardan seçilir.
| Sınıf | Örnek | Ana etki | Not |
|---|---|---|---|
| Biguanid (birinci basamak) | Metformin | Karaciğer glukoz üretimini azaltır, insülin duyarlılığını artırır | HbA1c'de %1–2 düşüş; hipoglisemi yapmaz; başlangıçta sindirim yan etkileri sık. |
| SGLT2 inhibitörü | Dapagliflozin, empagliflozin | Böbrek üzerinden glukoz atılımını artırır | Kardiyovasküler ve böbrek koruyucu; kilo kaybı sağlar; idrar yolu/mantar enfeksiyonu riski. |
| GLP-1 agonisti | Semaglutid, liraglutid | İnsülin salınımını artırır, iştahı baskılar, mide boşalmasını yavaşlatır | Ciddi kilo kaybı (5–15 kg); haftalık enjeksiyon (semaglutid) ya da tablet; maliyeti yüksektir. |
| DPP-4 inhibitörü | Sitagliptin, linagliptin | İnkretin hormonlarının yıkımını engeller | Nötr kilo etkisi; hipoglisemi yapmaz; etki mütevazı. |
| Sulfonilüre | Gliklazid, glimepirid | Pankreasın insülin salgılamasını uyarır | Ucuz ve etkili; kilo alımı ve hipoglisemi riski; yaşlıda dikkat. |
| İnsülin | Bazal insülin (glarjin, degludec), bolüs (lispro, aspart) | Dışardan insülin sağlar | İlerlemiş hastalıkta ya da oral ilaçlar yetersiz kaldığında; enjeksiyon ve öğün uyumu gerekir. |
Son 5 yılda GLP-1 agonistleri ve SGLT2 inhibitörleri yükselen bir sınıf oldu. Kardiyovasküler hastalık ve kronik böbrek hastalığı olanlarda öncelikli seçim haline geldiler. Sadece kan şekerini düşürmüyor, kalp krizi ve böbrek yetmezliği riskini de azaltıyorlar. LDL kolesterol düşürme yazımız eş zamanlı kardiyovasküler risk yönetimini anlatır.
İlaç değişimi HbA1c, böbrek fonksiyonu ve eşlik eden hastalıklarla kişiselleştirilir. Yan etki hissediyorsanız ilacı kesmeyin; hekiminize haber verin ve bir sonraki muayeneye kadar devam edin. Özellikle metformin başlangıç sindirim yan etkileri 1–2 hafta içinde azalır ve düşük dozla başlanarak aşılabilir.
HbA1c hedefi ve ABC çerçevesi
NIDDK ve NICE NG28 çoğu Tip 2 diyabetli yetişkinde HbA1c hedefini %7 altı olarak verir. Genç, komplikasyonsuz ve yeni tanı almış hastada hedef %6,5'e indirilebilir. 75 yaş üstü, kırılgan ya da hipoglisemi riski yüksek hastada hedef %7,5 – %8'e gevşetilir.
HbA1c tek başına yeterli değildir. NIDDK'nın "ABC" çerçevesi diyabetin üç boyutunu birlikte yönetir:
- A — A1C: HbA1c %7 altı; göz, böbrek ve sinir hastalığı riskini azaltır.
- B — Blood pressure (kan basıncı): hedef 130/80 mmHg altı; kalp krizi ve inme riskini azaltır.
- C — Cholesterol: LDL kolesterol kontrolü; kardiyovasküler riski azaltır. Çoğu diyabetlide statin tedavisi endikedir.
Bunlara ek olarak sigaranın bırakılması ("s" — smoking cessation) dördüncü kritik madde olarak eklenir.
Komplikasyonlar — erken takip neleri engeller?
Kontrolsüz diyabet mikrovasküler (küçük damar) ve makrovasküler (büyük damar) komplikasyonlara yol açar. Yıllık tarama bunların çoğunu erken yakalar.
- Yıllık retina muayenesi (dilate fundus)
- Bulanık görme, siyah lekeler alarm bulgusu
- Erken tedavi körlüğü önler
- Yıllık idrar albümin/kreatinin + eGFR
- SGLT2 inhibitörü erken başlanmalı
- Son evre böbrek yetmezliğini geciktirir
- Yıllık ayak monofilament testi
- Karıncalanma, yanma, uyuşma bulguları
- Ayak yaralarını ve amputasyonu önler
- Yıllık lipid profili + EKG (risk faktörü varsa)
- Kalp krizi + inme en büyük mortalite nedeni
- İnme FAST testi bilinmeli
Diyabetik ketoasidoz (DKA) ve şiddetli hipoglisemi acil durumlardır. Hemen 112'yi arayın: bulantı-kusma + karın ağrısı + derin hızlı nefes + ağızda aseton kokusu (DKA); bilinç bulanıklığı, konuşamama, bayılma, konvülsiyon (şiddetli hipoglisemi). Bilinç yerinde hipoglisemide (şeker < 70 mg/dL) 15 g hızlı karbonhidrat al (meyve suyu, glukoz jeli, 3–4 glukoz tableti), 15 dk bekle, tekrar ölç. Düzelmezse acile gidin.
Pratik rehber: bu durumda ne yaparım?
Senaryo 1 — "HbA1c %5,9 çıktı, prediyabet dediler." Panik yok. DPP verisi net: %7 kilo kaybı + 150 dk/hafta egzersiz 3 yılda riski %58 azaltır. Bir beslenme uzmanıyla tabak modelini oturtun; haftada 3–4 gün tempolu yürüyüş başlatın; 3 ay sonra HbA1c'yi tekrar ölçün.
Senaryo 2 — "Metformin aldım, bir haftadır sindirim bozukluğum var." Bu başlangıç yan etki en sık. Düşük dozla (500 mg/gün) başlanmadıysa hekiminize haber verin, doz bölünebilir veya uzun salınımlı formülasyona geçilebilir. Genellikle 1–2 hafta içinde geriler. İlacı kendi başınıza kesmeyin.
Senaryo 3 — "Hedef HbA1c %7'yi 6 aydır aşamıyorum." Tek başına ilaç değişimi cevap olmayabilir. Uyku apnesi, stres, depresyon, gizli öğün atlamaları HbA1c'yi yükseltir. Bir haftalık beslenme + aktivite + ölçüm kaydı tutun; hekiminizle gözden geçirin. SGLT2 inhibitörü ya da GLP-1 eklemesi seçenekler arasında olabilir. Eğer BKİ'niz > 27 ise GLP-1 hem şeker hem kilo kaybı için güçlü bir seçenek.
Tip 2 diyabet, yıllardır sessiz ilerleyen ama yönetilebilir bir hastalıktır. Prediyabet aşamasında yakalanırsa geri çevrilebilir; tanı konduğunda ise komplikasyon riski yıllık takiple büyük ölçüde düşer. Yılda bir HbA1c, yıllık göz muayenesi, yıllık idrar albümini ve ayak kontrolü — bu dörtlü, çoğu ciddi komplikasyonu erken yakalamak için yeterlidir.
Questions fréquentes
Prediyabet gerçekten geri çevrilebilir mi?
Evet. New England Journal of Medicine'de yayımlanan Diyabet Önleme Programı (DPP, 2002) 3234 prediyabetik yetişkini üç yıl takip etti. Yoğun yaşam tarzı müdahalesi (vücut ağırlığının %7'si kadar kilo kaybı + haftada 150 dakika orta yoğunluklu aerobik aktivite) diyabete ilerleme riskini %58 azalttı. Lancet Diabetes & Endocrinology'de 2025'te yayımlanan 21 yıllık takip araştırması etkinin onlarca yıla yayılan sürdürülebilir olduğunu göstermiştir.
HbA1c kaç olmalı?
NICE NG28 (2026) ve NIDDK'ya göre çoğu Tip 2 diyabetli yetişkinde hedef HbA1c %7 (53 mmol/mol) altıdır. Genç, yeni tanı almış ve komplikasyonsuz hastada hedef %6,5'e indirilebilir. 75 yaş üstü ya da kırılgan hastalarda hedef %7,5 – %8'e gevşetilir. Tanı eşiği ise %6,5 ve üstüdür; %5,7 – %6,4 aralığı prediyabettir.
Diyabet belirtileri nelerdir?
Klasik üçlü: poliüri (sık ve bol idrar), polidipsi (çok susama), polifaji (doymamış açlık). Ek olarak yorgunluk, bulanık görme, yavaş iyileşen yaralar, tekrarlayan idrar yolu/mantar enfeksiyonu, ellerde-ayaklarda karıncalanma, açıklanamayan kilo kaybı ve koyulaşan deri katlantıları (akantozis nigrikans) görülür. Çoğu kişide belirtiler yıllarca ortaya çıkmaz; bu yüzden 35 yaş üstü ve risk faktörü olanlarda yıllık tarama önerilir.
Metformin ömür boyu mu kullanılır?
Metformin Tip 2 diyabette birinci basamak ilaçtır ve çoğunlukla yaşam boyu sürer. Ancak ciddi kilo kaybı (örneğin bariatrik cerrahi sonrası ya da yoğun yaşam tarzıyla) sonrası HbA1c hedefleri yaşam tarzıyla sağlanabiliyorsa hekim kontrolünde doz azaltılabilir ya da kesilebilir. Kendi başınıza kesmeyin; HbA1c periyodik kontrollerde değerlendirilir.
GLP-1 ilaçları (Ozempic) sadece kilo içinse etkili mi?
GLP-1 agonistleri (semaglutid/Ozempic, liraglutid/Victoza) öncelikle Tip 2 diyabet için onaylı ilaçlardır; kilo kaybı (5–15 kg ortalama) ikincil ama güçlü bir etkidir. Kardiyovasküler hastalık ve böbrek hastalığında da yarar kanıtlanmıştır. Diyabeti olmayan obezite tedavisinde semaglutidin yüksek dozu (Wegovy) onaylıdır. Her iki kullanımda da bulantı, kusma ve nadiren pankreatit yan etkisi vardır. Hekim kontrolünde kullanılır.
Evde kan şekeri ne sıklıkla ölçmeli?
Oral ilaç kullanan ve stabil HbA1c'li hastalarda rutin evde ölçüm genellikle gerekmez. İnsülin kullanan hastalarda günde 2–4 ölçüm standarttır. Yeni ilaç başlangıcında veya hipoglisemi şüphesinde ölçüm artırılır. Sürekli glukoz izlem cihazları (CGM) artan sıklıkla kullanılıyor. NIDDK öğün öncesi hedef olarak 80–130 mg/dL, öğünden 2 saat sonra < 180 mg/dL verir.
Diyabet şeker yemekten mi olur?
Hayır; bu yaygın bir yanlış anlamadır. Tip 2 diyabetin ana nedeni insülin direnci ve genetik yatkınlıktır; fazla kilo ve hareketsizlik bu süreci hızlandırır. Şekerli içecekler ve rafine karbonhidratlar aşırı kalori kaynağı olarak kilo alımına ve insülin direncine katkı sağlayarak riski artırır, ama tek başına “şeker tüketimi” sebep değildir. Normal kiloda, hareketli ve dengeli beslenen bir kişide şekerli gıda tüketimi Tip 2 diyabete yol açmaz.
Aller plus loin
- Tip 2 Diyabet Belirtileri: Erken Uyarı İşaretleri ve Tarama — Klasik üçlü ve sinsi belirtiler — pillar'ın tanı yönlü ilk cluster'ı.
- Prediyabet Nedir ve Geri Çevirmek Mümkün mü? — DPP müdahalesinin günlük hayatta uygulanması — pillar'ın önleme cluster'ı.
- Yetişkinde Hipertansiyon Rehberi — Aynı metabolik havuzun iki yüzü; birlikte yönetim kardiyovasküler riski düşürür.
- Obezite Tedavi Yaklaşımı — Kilo kaybının diyabet riskine ve HbA1c'ye etkisi — DPP ve yeni ilaç sınıflarıyla birlikte.
- Akdeniz Diyeti ve Kalp Sağlığı — Hem kan şekeri hem kardiyovasküler risk için kanıta dayalı beslenme modeli.
- Haftada 150 Dakika Egzersiz — DPP'nin ikinci ayağı — insülin duyarlılığını akut olarak artırır.
- VKİ Hesaplama Rehberi — Diyabet riskinin en güçlü değiştirilebilir göstergesi.
- Uyku Apnesi: Belirtiler, Tanı ve Tedavi — Tedavi edilmeyen apne HbA1c kontrolünü zorlaştırır.
- PKOS Belirtileri ve Tedavi — PKOS'lu kadınlarda insülin direnci ve Tip 2 diyabet riski belirgin yüksektir.
Sources et références
- World Health Organization, Diabetes fact sheet (2024)1
2022 itibarıyla dünyada 830 milyon yetişkin diyabetik; her 100 vakadan 95'i Tip 2 tipindedir. - NICE, Type 2 diabetes in adults: management — NG28 (2026 update)2
Çoğu Tip 2 diyabetli yetişkinde hedef HbA1c %7 (53 mmol/mol) altıdır; birinci basamak ilaç metformindir. - New England Journal of Medicine, Reduction in the Incidence of Type 2 Diabetes with Lifestyle Intervention or Metformin (DPP, 2002)3
Yaşam tarzı müdahalesi (%7 kilo kaybı + 150 dk/hafta egzersiz) üç yılda diyabet insidansını %58, metformin %31 azaltmıştır. - The Lancet Diabetes & Endocrinology, Long-term effects of lifestyle and metformin interventions on type 2 diabetes incidence over 21 years in the DPP (2025)4
DPP'nin yaşam tarzı etkisi 21 yıllık takipte sürdürülebilir biçimde devam etmektedir. - Centers for Disease Control and Prevention, Preventing Type 2 Diabetes (2024)5
ABD'de yetişkinlerin 2'den fazlasında prediyabet vardır (yaklaşık 115 milyon); 10'dan 8'i durumundan habersizdir. - National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases, Managing Diabetes (2024)6
Yaşam tarzı müdahalesi dört pillar'ı kapsar: beslenme, haftalık 150 dk aktivite, kilo yönetimi ve 7–8 saat uyku. - World Health Organization, Use of Glycated Haemoglobin (HbA1c) in Diagnosis of Diabetes Mellitus (2011)7
HbA1c ≥ %6,5 diyabet tanısı için kullanılan kesintisiz uluslararası eşiktir.
En sık sorulan soruların yanıtları
İlgili Makaleler
Bu konu hakkında diğer makaleleri keşfedin
Kilo Yönetimi ve Metabolik Sağlık Rehberi: VKİ'den GLP-1 İlaçlarına
Dünyada 890 milyon yetişkin obez, 2,5 milyar fazla kilolu. Bu rehberde VKİ sınıflaması, metabolik sendrom kriterleri, yaşam tarzı müdahalesi, GLP-1 ilaçları (semaglutid), bariatrik cerrahi ve MASLD — WHO 2025, NICE NG246 ve NEJM STEP-1 kaynaklı.
Yetişkinde Mental Sağlık Rehberi: Depresyon, Anksiyete, CBT ve Kanıta Dayalı Tedavi
Dünyada 332 milyon yetişkin depresyonla, 359 milyon yetişkin anksiyete bozukluğuyla yaşıyor. Bu rehberde tarama (PHQ-9, GAD-7), bilişsel davranışçı terapi (CBT), SSRI ilaçları ve ne zaman acile başvurmak — WHO, NICE NG222 ve Cochrane kaynaklı.
Uyku Sağlığı Rehberi: Hijyen, İnsomnia, Uyku Apnesi ve Kanıta Dayalı Tedavi
CDC'ye göre erişkinlerin günde 7 saatten fazla uyuması önerilir. Bu rehberde uyku hijyeni ilkeleri, insomnia için birinci basamak CBT-I, uyku apnesi + CPAP ve uyku ile kronik hastalıklar arasındaki bağ — CDC, NICE NG202 ve Cochrane kaynaklı.
Bağımsız otoritelere dayandırılmıştır
Bu yazıyı Bilal YIKILMAZ, saglikbu.com genel yayın yönetmeni hazırladı. Kendisi hekim değildir; içerikteki tüm bilgiler, aşağıda atıf yapılan bağımsız uluslararası tıbbi kaynaklardan derlenmiştir.
Atıf yapılan kaynaklar: World Health Organization, Cochrane Library, PubMed / MEDLINE.
Son editoryal güncelleme: .